Ürün ağacı ya da BOM (Bill of Materials), bir nihai ürünün hangi alt ürün, yarı mamul ve hammaddelerden oluştuğunu gösteren hiyerarşik yapıdır. Ancak BOM’u analitik açıdan değerli yapan şey yalnızca bileşen listesini göstermek değildir; üst ürün–alt bileşen ilişkisini ve miktar etkisini doğru biçimde taşımaktır.
Ürün ağacında temel problem nedir?
Bir malzeme aynı ürün ağacının farklı noktalarında veya farklı nihai ürünlerde kullanılabilir. Üstelik her seviyede farklı kullanım miktarları olabilir. Bu nedenle düz bir BOM tablosu, raporlama için çoğu zaman yeterli değildir.
Raporlama tarafında cevaplamak istediğimiz soru genellikle “bu ürünün altında hangi parçalar var?”dan daha geniştir. Asıl ihtiyaç; belirli bir nihai ürün üretildiğinde hangi bileşenlerden ne kadar gerektiğini, aynı parçanın hangi ürünleri etkilediğini ve hiyerarşideki değişikliklerin stok veya maliyet tarafına nasıl yansıdığını anlayabilmektir.
BOM verisini raporlanabilir hale getirmek
Örnekte AdventureWorks veritabanındaki ürün ve Bill of Materials tabloları kullanılmıştır. Kaynak sistemde üst ürün ve alt bileşen ilişkileri satır bazında tutulur. Power BI’da daha anlaşılır bir hiyerarşik rapor oluşturabilmek için bu parent-child yapının raporlama seviyelerine dönüştürülmesi gerekir.
Power Query bu dönüşüm için uygun bir katmandır. Amaç, ürünü yalnızca seviye isimleriyle açmak değil; her bileşenin hangi yol üzerinden nihai ürüne bağlandığını ve miktar etkisinin bu yol boyunca nasıl taşındığını korumaktır.
Hiyerarşi ile miktar mantığını birlikte düşünmek gerekir
Ürün ağacındaki kritik noktalardan biri, alt seviyedeki bir parçanın ihtiyacını hesaplarken yalnızca kendi satırındaki miktara bakmamaktır. Üst seviyelerdeki kullanım miktarları da zincirleme biçimde etkili olur. Bu nedenle gerçek ihtiyaç miktarı, hiyerarşi boyunca oluşan çarpanların birlikte değerlendirilmesiyle bulunur.
Bu yaklaşım iki problemi aynı anda çözer: hiyerarşide anlamsız boş seviyelerin gösterilmesini engeller ve her bileşenin gerçek ihtiyaç miktarını doğru seviyede hesaplamaya imkân verir.
DAX burada ne işe yarar?
DAX tarafında ISINSCOPE ve ISBLANK gibi işlevler, kullanıcının hiyerarşinin hangi seviyesinde olduğunu anlamak ve o seviyede gösterilmesi gereken değeri kontrol etmek için kullanılabilir. Buradaki esas amaç fonksiyonu kullanmak değil, görseldeki seviye bağlamını ölçüm mantığıyla eşleştirmektir.
Miktar tarafında da amaç belirli bir DAX formülünü ezberlemek değildir. Sağlıklı çözüm, kullanıcının bulunduğu hiyerarşi seviyesini, o seviyedeki geçerli bileşeni ve üst seviyelerden gelen miktar etkisini birlikte değerlendirmektir.
Ürün ağacını nasıl görselleştirmek gerekir?
Tek bir doğru görsel yoktur. Matris, operasyonel listeleme ve miktar karşılaştırması için daha uygun olabilirken; Decomposition Tree yapıyı keşfetmek ve bileşen ilişkilerini adım adım incelemek için kullanılabilir. Görsel seçimi, iş sorusuna göre yapılmalıdır.
BOM analitiği hangi kararları destekler?
Ürün ağacı doğru modellendiğinde yalnızca teknik bir yapı olmaktan çıkar. Stok yetersizliğinin hangi ürünleri etkileyeceği, belirli bir bileşenin hangi ürünlerde kullanıldığı, üretim planına göre malzeme ihtiyacı ve bileşen maliyetlerinin nihai ürün maliyetine etkisi gibi sorular aynı analitik model üzerinden cevaplanabilir.
BOM verisi ERP, stok, satın alma ve üretim gerçekleşmeleriyle birleştirildiğinde üretim ve tedarik kararlarını destekleyen güçlü bir veri modeline dönüşür.
Üretim, stok, satın alma ve sevkiyat verilerini ortak modelde analiz etmek için Üretim & Dağıtım çözümlerimizi; Power BI modelleme ve raporlama ihtiyaçları için BI & Power BI Danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.